Największa roślina na ziemi
Największa roślina na ziemi
Bananowiec nie jest, jak się powszechnie uważa, drzewem - ale ogromną rośliną zielonąwysokości od 3 do 6 m.
Gruba (około 30 cm średnicy) łodyga bananowca składa się z ciasno „upakowanych” liści i pozbawiona jest części zdrewniałych, dlatego też określenie „pseudo-łodyga” wydaje się być bardziej adekwatne.
Owoc bananowca pokryty jest grubą skórką, która przede wszystkim pełni funkcje ochronne. Niedojrzałe banany są zazwyczaj zielone, a dojrzale - zółte. Jadalne są nie tylko owoce, ale również łodyga i kwiatostan bananowca.
Zbierane na zielono, jedzone na żółto
Świeże banany o wyjątkowym smaku często goszczą w niemalże każdym domu. Jednakże w przemyśle owocowym znane są też inne produkty uzyskiwane z bananów takie jak chipsy, suchary, mąka, dżem, owoce kandyzowane i suszone.
Łodygę, liście i skórkę przeznacza się głównie na pasze dla zwierząt.
Warunkiem koniecznym zakupu smacznych i dojrzałych bananów są zbiory w okresie gdy owoce są całkowicie zielone. Jest to istotne, gdyż banany dojrzewają zbyt szybko, a zebrane później nie nadają się już do transportu.
Ponadto smak bananów przedwcześnie dojrzałych pozbawiony jest specyficznej słodyczy i przypomina smak mąki. Dlatego też zbiory bananów charakteryzuje wyścig z czasem.
Przeciętne bananowe grono wymaga siły dwóch mężczyzn, którzy przenoszą je z drzewa do liny transportującej banany do stacji pakowania. Ten rodzaj komunikacji nie tylko zaoszczędza wiele ciężkiej pracy, lecz również chroni owoce przed wysokim ciśnieniem i urazami powodującymi plamki na skórce.
Zawsze po zbiorach łodyga bananowca zostaje ścięta, aby kłącze mogło wypuścić nowe pędy. Ścinanie łodygi jest konieczne, ponieważ w ten właśnie sposób zapewnia się wieloletni rozwój pędów bananowych z tego samego kłącza (podobnie jest w przypadku winorośli).
Do polowy lat 60-tych olbrzymie bananowe grona w całości przewożone były do rąk odbiorców. Obecnie, każda plantacja wyposażona jest w tak zwaną stacje pakowania, na której segreguje się banany uwzględniając ich kształt i rozmiar.
Absolutnie nie eksportuje się tych, które nie odpowiadają ogólnie przyjętym wzorcom. Zostają one sprzedane na rynku lokalnym lub tez przeznaczone na karmę dla zwierząt.
Po dokładnym przesortowaniu, odseparowane od grona znacznie mniejsze kiście bananów moczone są w wodzie, a celem owej „kąpieli” jest oczyszczenie ich z warstwy lateksu czyli naturalnej gumy produkowanej przez skórkę.
Lateks znacznie przyśpiesza dojrzewanie owoców a nie jest to wskazane w czasie transportu. Wówczas to proces dojrzewania musi zostać wstrzymany.
Jeśli lateks nie jest dokładnie zmyty na skórce z pewnością pojawią się ciemne plamy, w konsekwencji powodujące zniszczenie owoców.
Po oczyszczeniu bananowe kiście zawierające od 4 do 8 owoców (palców) są ważone, pakowane do kartonów a następnie przewożone do portu.
Hibernacja na statku
Proces dojrzewania bananów rozpoczyna się natychmiastowo po ścięciu grona z drzewa, dlatego też szybkość początkowej fazy transportu jest istotna dla jakości towaru w chwili dotarcia do konsumenta.
Banany muszą być przewiezione na statek i umieszczone w chłodniach w przeciągu 36 godzin, w przeciwnym razie ich wartość handlowa znacznie spada.
Aby zatrzymać proces dojrzewania, przeprowadza się tzw. kontrolowane chłodzenie, wprowadzając owoce w stan przypominający sen zimowy wielu zwierząt.
Hibernacje bananów uzyskuje się poprzez utrzymywanie stałej temperatury na poziomie 13,2° C.
W razie jej przekroczenia owoce ulegają zepsuciu, a gdy jest ona niższa, barwa skórki bananowej staje się szarawa.
Podróż morska trwa od 10 do 12 dni. Największe statki transportujące banany maja długość ok. 200 metrów i pojemność do 450 000 kartonów tj. 8,2 mln kg.
Zbierane w tropikach, spożywane w Europie
Jeżeli w europejskim porcie przeładunku skórka bananów jest żółta, oznacza to, że owoce nie nadają się już do sprzedaży.
Gwarancja wysokiej wartości handlowej jest natychmiastowy, po wpłynięciu statku, załadunek wyposażonych w chłodnie ciężarówek. Odbywa się to w wielu portach europejskich np. w Antwerpii, Zeebrugge, Hamburgu czy w Bremenhaven. Stamtąd owoce trafiają do rąk odbiorców, którzy umieszczają je w komorach dojrzewalniczych, gdzie poddane zostają specjalistycznemu procesowi dojrzewania.
Zanim jednak to nastąpi sprawdza się dokładnie ich jakość. Ewentualne uszkodzenia, nieprawidłowa temperatura czy też rozmiar nie odpowiadający standardom stanowią podstawę do reklamacji.
Bardzo ważny jest stan w jakim znajduje się karton. Wygięty bądź zmiażdzony świadczy o złej jakości owoców. Co więcej, zniszczony karton sprawia, że zmienia się cyrkulacja powietrza co w konsekwencji powoduje samoczynne dojrzewanie wówczas gdy nie jest ono wskazane.
Rozpoczynając proces dojrzewania owoców konieczne jest podwyższenie temperatury (w komorach waha się ona miedzy 14,5 a 18° C przez 4-5 dni). Role wiodącą w owym procesie odgrywa etylen, gaz spożywczy, produkowany przez banany w warunkach naturalnych, jednakże w ilościach znacznie mniejszych niż te, które dostarczane są do komór dojrzewalniczych. Zwiększona dawka etylenu przyśpiesza proces dojrzewania, co ma ogromne znaczenie dla handlu.
Istotą dojrzewania jest nie tylko zmiana koloru skórki, lecz także rozbicie skrobi na cukry, co ma fundamentalny wpływ na smak owoców.
W bananach zielonych stosunek skrobi do cukrów wynosi 20:1, podczas gdy w bananach zółtych proporcje te ulegają całkowitej zamianie i wynoszą 1:20.
Przeciętny okres kontrolowanego dojrzewania waha się od 4 do 8 dni w zależności od programu wybranego przez dana dojrzewalnie.
Sznurek z banana W wielu krajach o gorącym klimacie uprawiany jest na plantacjach banan manilski (Musa textilis). Z pochew jego liści otrzymuje się włókno, zwane manila. Jest ono wytrzymałe na rozrywanie i odporne na działanie wody morskiej. Produkuje się z niego liny okrętowe, powrozy i sznury, a także tkaniny i różnego rodzaju plecionki.
Manili używa się również do wyrobu papieru i płyt budowlanych.
Owoce zamiast chleba Poszczególne gatunki bananów mają owoce różniące się wielkością, kształtem, barwą skórki i miąższu oraz zawartością skrobi (są nawet takie, które maja czerwony miąższ i aromat malin).
W tropikach rośliny te uprawia się przede wszystkim jako źródło skrobi, podobnie jak u nas ziemniaki i zboże.
Z gatunków typowo skrobiowych wyrabia się mąkę służąca do wypieku chleba. Banany najczęściej jada się tam, zanim dojrzeją, ugotowane lub upieczone. Towarem eksportowym są natomiast banany słodkie, pochodzące od banana rajskiego (Musa paradisiaca).
Najwięcej bananów produkuje się na plantacjach Brazylii, Ekwadoru i Indii.
Na plantacji
Plantacje bananów zakłada się na żyznych, wilgotnych glebach o dobrej strukturze. Sadzi się male odrosty, które zakwitają już po 7-10 miesiącach. Pierwsze banany dojrzewają 6-8 miesięcy później. W sprzyjających warunkach zbiory trwają przez cały rok.
Aby zachować ciągłość owocowania plantacji, zrywa się niedojrzałe owoce i ścina rośliny, co pobudza kłącza do wydawania odrostów. Jedno klacze żyje od 10 do 20 lat.
Zielone banany, doskonale znoszące transport, przewozi się statkami chłodniami do wielu krajów świata. Gdy dotrą do miejsca przeznaczenia, są umieszczane w dojrzewalniach, gdzie po kilku dniach pod wpływem etylenu uzyskują zółty kolor i odpowiedni smak.
Opis bananowca Botanicy zaliczają banany do rodziny bananowatych (Musaceae). Opisali oni około 60 gatunków tego rodzaju botanicznego. Wszystkie pochodzą z południowo-wschodniej Azji, są więc typowymi roślinami klimatu gorącego i wilgotnego, gdzie temperatura nigdy nie spada poniżej 10° C.
Mają podziemne kłącza z których wyrastają podłużne liście, czasem bardzo potężne (długości do 10 m i szerokości do 1 m), u starszych egzemplarzy często postrzępione przez wiatr.
Zachodzące na siebie pochwy liściowe tworzą niekiedy pokaźny „pień”, dlatego większe gatunki sprawiają wrażenie drzew, chociaż są roślinami zielnymi. „Pień” ten nie jest zdrewniały i łatwo go ściąć nawet nożem.
Kwiatostan banana tworzy się w pąku na kłączu, aby wydostać się na zewnątrz, musi przebić się przez cały „pień”. Początkowo rośnie pionowo, a później przechyla się na bok i zwiększa pod własnym ciężarem. Jego długość może dochodzić nawet do 3 m.
Na pędzie kwiatowym są osadzone liczne (od 100 do 300) kwiaty żeńskie, z których powstają owoce.
Kwiaty męskie wyrastają bliżej wierzchołka kwiatostanu, ukryte pomiędzy dużymi czerwono-purpurowymi przykwiatkami.
Prawie wszystkie dziko rosnące banany są zapylane przez nietoperze. Po wydaniu owoców nadziemna część rośliny zamiera, ale zanim to nastąpi, z kłącza wybijają nowe odrosty.
Wartości odżywcze bananów
Witaminy
Związki mineralne
białko 1g
potas - 400mg
Witamina A - 350mg
sód - 54mg
Witamina B1 - 70mg
Wapń - 100g
Witamina B1 - 70mg
Magnez - 32mg
Witamina C - 12mg
Mangan - 0,64mg (to sporo)
Ryboflawina - 0,6mg
Żelazo - 10mg (b. dużo)
Witamina E - 0,37mg
Fosfor - 70mg
5 razy więcej witaminy B6 niż w innych produktach spożywczych
